Ariya Yeesunsong

          ระหว่างวันที่ 30 มีนาคม – 31 พฤษภาคม 2564 ที่ผ่านมา มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ได้ดำเนินกิจกรรมด้านสุขภาพเพื่อเพิ่มศักยภาพการผลิตและเศรษฐกิจชุมชน ภายใต้โครงการยกระดับเศรษฐกิจและสังคมรายตำบลแบบบูรณาการ (มหาวิทยาลัยสู่ตำบล สร้างรากแก้วให้ประเทศ) ลงพื้นที่จัดกิจกรรมการประชุมเชิงปฏิบัติการกิจกรรมการตรวจและบริการให้คำปรึกษาด้านสุขภาพเพื่อเพิ่มศักยภาพการผลิตและเศรษฐกิจชุมชน ในพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช

          พื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช มีการนำองค์ความรู้ด้าน Health Care ไปช่วยบริการชุมชน ผ่านกิจกรรมการพัฒนาสุขภาพเพื่อเพิ่มศักยภาพการผลิตและเศรษฐกิจชุมชน ประกอบด้วยแผนงานหลัก ได้แก่ การตรวจการเกิดพิษจากการใช้ยาปราบศัตรูพืชในเกษตรกร การตรวจการติดโรคเมลิออยด์ในสุกรและเกษตรกรฟาร์มสุกร และการตรวจสมรรถภาพร่างกายและส่งเสริมความรู้ทางการยศาสตร์ในเกษตรกร (ชาวสวนและชาวประมง) เป็นต้น มุ่งเป้าให้เกษตรกรเป้าหมาย ทั้งชาวสวน ชาวประมง และผู้เลี้ยงสัตว์ ให้มีอาชีพดีแล้ว ยังต้องมีสุขภาพที่ดี เกิดการเฝ้าระวังสุขภาพและการบริหารจัดการควบคุม หรือความเสี่ยงในการทำงาน นำไปสู่การส่งเสริมป้องกันสุขภาวะกลุ่มแรงงาน ลดการสูญเสียรายได้จากการหยุดพักงาน และสามารถทำงานได้เป็นระยะเวลายาวนานขึ้น สู่เป้าหมายยกระดับตำบลให้ดีขึ้น สร้างระบบสุขภาพประจำตำบลที่มีคุณภาพสูงและมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ ยังสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนหลัก (Sustainable Development Goals: SDGs) เป้าหมายข้อที่  3 “Good Health and Well-being” ทำให้แน่ใจถึงการมีสุขภาวะในการดำรงชีวิต และส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดีของทุกคนในทุกช่วงอายุ และเป้าหมายข้อที่ 17 “Partnerships for the Goals” ได้มีการสร้างความร่วมมือกับเครือข่ายและหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง บูรณาการระหว่างศาสตร์และสร้างความร่วมมือทั้งหน่วยงานภายในและนอกของมหาวิทยาลัย

          ในการนี้ คณะทำงานโครงการฯ คณาจารย์ผู้เชี่ยวชาญจากสำนักวิชาสหเวชศาสตร์ และผู้ปฏิบัติงานในพื้นที่ ลงพื้นที่เพื่อตรวจและบริการให้คำปรึกษาด้านสุขภาพเพื่อเพิ่มศักยภาพการผลิตและเศรษฐกิจชุมชน ซึ่งมีเกษตรกรกลุ่มอาชีพที่หลากหลายตามบริบทของพื้นที่ อาทิ กลุ่มชาวสวน ฝรั่ง พริก ผัก ในพื้นที่ตำบลป่าระกำ อำเภอปากพนัง กลุ่มชาวประมง พื้นที่แถบชายฝั่งทะเล ในตำบลท่าพยา อำเภอปากพนัง ตำบลหน้าสะตน ตำบลเกาะเพชร อำเภอหัวไทร และกลุ่มผู้เลี้ยงสัตว์ สุกร ในตำบลไทยบุรี อำเภอท่าศาลา คณะทำงานได้ออกแบบโปรแกรมการตรวจและบริการให้คำปรึกษาด้านสุขภาพฯ ที่มีความแตกต่างตามบริบทอาชีพของแต่ละพื้นที่ ดังนี้

1.การตรวจประเมินสุขภาพของเกษตรกร ได้แก่ ความสมบูรณ์ของเลือด เบาหวาน ไขมัน การทำงานของตับไต) ตรวจสารพิษตกค้างในเลือด รวมทั้งการตรวจทดสอบสมรรถภาพร่างกาย (ตรวจความแข็งแรงของกล้ามเนื้อมือและหลัง ตรวจองค์ประกอบสัดส่วนร่างกาย (Body scan) และระบบทางเดินหายใจและสมรรถภาพการทำงานของปอด ด้วยเครื่องมือเทคโนโลยีที่มีประสิทธิภาพ

2.การเก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามเพื่อประเมินพฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพ ในเกษตรกรกลุ่มเป้าหมาย ได้แก่ ข้อมูลการใช้สารเคมีจำกัดศัตรูพืชและประวัติสุขภาพของเกษตรกร การใช้ชีวิตประจำวันที่เสี่ยงต่ออาการความผิดปกติของระบบกล้ามเนื้อและกระดูกโครงร่าง เป็นต้น

3.ให้คำปรึกษาเบื้องต้นให้เกษตรกรเกิดความรู้และการเข้าใจในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช ตระหนักและสามารถการป้องกันตัวเองจากอันตรายจากสารเคมี ตลอดจนเกิดความรู้ ความเข้าใจการป้องกันดูแลตัวเองเพื่อลดการบาดเจ็บจากการทำงาน

         ทั้งนี้ คณะทำงานโครงการฯ กำลังดำเนินการตรวจและวิเคราะห์ผลสุขภาพของเกษตรกรเพี่อประเมินความเสี่ยงการเกิดโรคจากการทำงาน ซึ่งนำไปสู่การวางแผนการเฝ้าระวังสุขภาพและการบริหารจัดการควบคุม หรือความเสี่ยงในการทำงานของเกษตรกลุ่มเป้าหมาย รวมทั้งให้บริการให้คำปรึกษา ในขั้นตอนการดำเนินงานขั้นต่อไป

          เมื่อวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2564  มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ นำโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จิรพัฒน์ นาวารัตน์ อาจารย์ ดร.จารุภา เลขทิพย์ สำนักวิชาสหเวชศาสตร์ พร้อมด้วยคณะทำงานศูนย์บริการวิชาการ เดินทางเข้ารับรางวัลแนวปฏิบัติที่ดี (Good practices) ด้านบริการวิชาการ เรื่อง “โครงการบริการชุมชนเพื่อการฟื้นฟูสู่การเคลื่อนไหวในผู้สูงอายุ” ในงานเวทีคุณภาพ สถาบันอุดมศึกษา ครั้งที่ 11 จากผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. วิชิต สุขทร รองอธิการบดี รักษาราชการแทนอธิการบดี มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช พร้อมเผยแพร่แสดงนิทรรศการแนวปฏิบัติที่ดี หรือ Good Practices จัดขึ้น ณ ห้องประชุมนิลพยัคฆ์ สำนักงานอธิการบดี มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช  
          “โครงการบริการชุมชนเพื่อการฟื้นฟูสู่การเคลื่อนไหวในผู้สูงอายุ” โดยได้รับงบประมาณดำเนินการตามแผนงานโครงการสนับสนุนการบูรณาการพันธกิจสัมพันธ์กับชุมชน (Social engagement) ประจำปี 2563 ภายใต้ Model การพัฒนาเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตชุมชนแบบองค์รวม (holistic model) โดยยึดเป้าหมายสร้าง ชุมชนอยู่ดีมีสุขแบบองค์รวม โดยใช้แบบจำลอง ต้นไม้แห่งความสุข (WU HAPPY TREE) ซึ่งประกอบด้วย 5 กิ่งสาขา ได้แก่ อาชีพดี สุขภาพดี ทรัพยากรและ สิ่งแวดล้อมดี การศึกษาดี และสังคมวัฒนธรรมดี จากด้วยสถานการณ์ปัจจุบันประเทศไทยมีประชากรสูงอายุเพิ่มขึ้น ซึ่งนับตั้งแต่ปี 2548 ประเทศไทยกลายเป็นสังคมสูงอายุแล้วและคาดว่าในปี 2564 จะก้าวเข้าสู่สังคมสูงอายุอย่างสมบูรณ์ (Complete-aged society) จากสถิติผู้สูงอายุของประเทศไทยพบว่า จังหวัดนครศรีธรรมราชมีสัดส่วนประชากรผู้สูงอายุมากเป็นอันดับ 2 ในภาคใต้ จากจำนวนผู้สูงอายุดังกล่าวนี้มีส่วนหนึ่งที่ต้องอยู่ในภาวะพึ่งพิงจากการเสื่อมสภาพของร่างกายและจากโรคภัยไข้เจ็บที่ทำให้เกิดความพิการ ดังนั้น ศูนย์บริการวิชาการ ร่วมกับ สาขาวิชากายภาพบำบัด สำนักวิชาสหเวชศาสตร์ จึงจัดทำโครงการดังกล่าวขึ้น นำร่องดำเนินการในพื้นที่ “ชุมชนสาธิตวลัยลักษณ์พัฒนา” ชุมชนคู่เคียงมหาวิทยาลัย เพื่อมุ่งเน้นให้ผู้สูงอายุกลุ่มติดบ้านติดเตียงมีความสามารถในการเคลื่อนไหวที่ดี สร้างเครือข่ายพัฒนาเป็นระบบการดูแลผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียง ด้วยวิธีการ/กระบวนการ/แนวทางการดำเนินงานที่ดำเนินการตามหลัก PDCA เมื่อดำเนินโครงการเสร็จสิ้น ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงตามเป้าหมายที่ตั้งไว้ ผลผลิตที่เกิดขึ้นประกอบด้วย 1) ผู้รับบริการ (ผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียง) ได้รับการแก้ไขความบกพร่องของร่างกายและฟื้นฟูสภาพ มีอาการดีขึ้น เช่น เคลื่อนไหวรยางค์ได้ดีขึ้น กล้ามเนื้อแข็งแรงขึ้น รวมถึงการเปลี่ยนจากผู้ป่วยติดเตียงเป็นติดบ้าน โดยมีผู้ป่วยที่ได้รับบริการอาการดีขึ้นสูงถึงร้อยละ 75 ส่วนอีกร้อยละ 25 ยังคงมีการคงสภาพไม่ได้มีอาการแย่ไปกว่าเดิม และ 2) เกิดแกนนำผู้ดูแลและฟื้นฟูผู้สูงอายุในชุมชนจำนวน 6 คน ที่มีความรู้ความสามารถในการดูแลกลุ่มเป้าหมายเดิมได้ ส่วนผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นหลังจากกระบวนการดังกล่าวประกอบด้วย 1) เกิดระบบเครือข่ายการดูแลผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียง ลดข้อจำกัดการขาดแคลนบุคลากร (นักกายภาพบำบัด) ได้ 2) ผู้ป่วยรายใหม่ที่เกิดขึ้นที่ต้องได้รับการฟื้นฟู มีแกนนำเข้าไปให้บริการ ส่งผลให้คุณภาพชีวิตดีขึ้น ซึ่งแนวทางการทำงานของโครงการสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) ขององค์การสหประชาชาติ เป้าหมายข้อที่ 3 “Good Health and Well-being” มุ่งเน้นการส่งเสริมสุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดีของผู้สูงอายุในระดับท้องถิ่น ชุมชนและเป้าหมายข้อที่ 17 “Partnerships for the Goals” ด้วยการสร้างความร่วมมือกับเครือข่ายและหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ รพ.สต.ชุมชนสาธิตวลัยลักษณ์พัฒนา องค์การบริหารส่วนตำบลไทยบุรี แผนกกายภาพบำบัด รพ.ท่าศาลา แผนกกายภาพบำบัด รพ.มหาราชนครศรีธรรมราช รวมถึงสำนักงานสาธารณสุขอำเภอท่าศาลาในการเข้ามามีส่วนร่วมทั้งในกระบวนการออกแบบระบบการฟื้นฟูดูแลผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียง

          ในการนี้ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จิรพัฒน์ นาวารัตน์ ในฐานะหัวหน้าโครงการฯ และคณะทำงาน ได้ขึ้นรับรางวัลแนวปฏิบัติที่ดี (Good Practices) ซึ่งกรอบและเกณฑ์การให้รางวัลแนวปฏิบัติที่ดี ซึ่งพิจารณาจากแนวปฏิบัติที่ดี  จำนวน 9 ด้าน ดังนี้ ด้านการเรียนการสอน ด้านการพัฒนานักศึกษา ด้านงานวิจัย ด้านงานสร้างสรรค์ ด้านการบริการวิชาการ ด้านการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม ด้านการบริหารจัดการ ด้านการประกันคุณภาพการศึกษา ด้านการบูรณาการงานตามพันธกิจ โดยคณะกรรมการพิจารณา และคัดเลือกเรื่องที่ดีที่สุดในแต่ละด้าน ซึ่งโครงการบริการชุมชนเพื่อการฟื้นฟูสู่การเคลื่อนไหวในผู้สูงอายุ เป็น 1 ใน 6 โครงการด้านแนวปฏิบัติที่ดี ด้านการบริการวิชาการ ที่ได้รับคัดเลือก นอกจากนี้ยังได้ร่วมแสดงนิทรรศการเผยแพร่ผลงาน เพื่อเป็นแบบอย่างในการดำเนินงานด้านต่าง ๆ อีกทั้งเป็นโอกาสดีที่หน่วยงานภายนอกได้มาพบปะกัน  และแลกเปลี่ยนประสบการณ์  เรียนรู้การดำเนินงาน เพื่อนำไปใช้พัฒนางานให้มีประสิทธิภาพ เกิดประสิทธิผลที่ดียิ่งขึ้นไป

          อย่างไรก็ตาม ระบบเครือข่ายการดูแลและฟื้นฟูผู้สูงอายุดังกล่าว (โครงการ ปีที่ 1) เป็นจุดเริ่มต้นของการพัฒนา ดังนั้น เพื่อให้ระบบเครือข่ายการดูแลและฟื้นฟูผู้สูงอายุเข้มแข็งขึ้น เพิ่มขีดความสามารถในการดูแลและฟื้นฟูได้มากขึ้น รวมถึงการพัฒนาต่อยอดสู่ความยั่งยืนด้วยชุมชนมีส่วนร่วม อันจะเป็นผลดีกับผู้ป่วยสูงอายุทั้งรายใหม่ที่เกิดขึ้นและผู้ป่วยสูงอายุรายเก่าที่ยังต้องได้รับการฟื้นฟูอย่างต่อเนื่อง ในปีที่ 2 จึงได้จัดทำ “โครงการพัฒนาเครือข่ายและระบบการดูแลฟื้นฟูผู้สูงอายุอย่างยั่งยืน พื้นที่ชุมชนสาธิตวลัยลักษณ์พัฒนา” เพื่อให้การดูแลและฟื้นฟูผู้สูงอายุและมีระบบเครือข่ายกับมหาวิทยาลัย ช่วยลดช่องว่างของปัญหาการดูแลผู้สูงอายุระยะยาวได้อย่างยั่งยืน

          เมื่อวันที่ 6 มกราคม 2564 เวลา 13.30 – 16.30 น. มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ นำโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์จิรพัฒน์ นาวารัตน์ อาจารย์ ดร.จารุภา เลขทิพย์ สาขาวิชากายภาพบำบัด สำนักวิชาสหเวชศาสตร์ พร้อมด้วยคณะทำงานศูนย์บริการวิชาการ จัดประชุมเพื่อวิเคราะห์ปัญหาเชิงระบบการดูแลฟื้นฟูผู้สูงอายุอย่างยั่งยืนและลงพื้นที่เยี่ยมบ้านผู้ป่วยติดบ้านติดเตียง ร่วมกับทีมสุขภาพพื้นที่ ณ รพ.สต.ชุมชนสาธิตวลัยลักษณ์พัฒนา อ.ท่าศาลา จ.นครศรีธรรมราช

         “โครงการพัฒนาเครือข่ายและระบบการดูแลฟื้นฟูผู้สูงอายุอย่างยั่งยืน พื้นที่ชุมชนสาธิตวลัยลักษณ์พัฒนา” ภายใต้การดำเนินโครงการวิชาการรับใช้สังคม (Social engagement) ประจำปี 2564 เป็นโครงการต่อเนื่องเป็นปีที่ 2 จากการเริ่มวางระบบดูแลและฟื้นฟูผู้สูงอายุในปีที่ 1 ที่ผ่านมา ดังนั้น เพื่อให้เกิดผลลัพธ์ที่ต่อเนื่อง จึงได้จัดทำโครงการดังกล่าวขึ้น เพื่อให้ระบบเครือข่ายการดูแลและฟื้นฟูผู้สูงอายุเข้มแข็งขึ้น เพิ่มขีดความสามารถในการดูแลและฟื้นฟูได้มากขึ้น รวมถึงการพัฒนาต่อยอดสู่ความยั่งยืนด้วยชุมชนมีส่วนร่วม อันจะเป็นผลดีกับผู้ป่วยสูงอายุทั้งรายใหม่ที่เกิดขึ้นและผู้ป่วยสูงอายุรายเก่าที่ยังต้องได้รับการฟื้นฟูอย่างต่อเนื่อง ด้วยการดูแลและฟื้นฟูผู้สูงอายุและมีระบบเครือข่ายกับมหาวิทยาลัย ช่วยลดช่องว่างของปัญหาการดูแลผู้สูงอายุระยะยาวได้อย่างยั่งยืน ซึ่งแนวทางการทำงานดังกล่าว สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) ขององค์การสหประชาชาติ เป้าหมายข้อที่ 3 “Good Health and Well-being” มุ่งเน้นการส่งเสริมสุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดีของผู้สูงอายุในระดับท้องถิ่น ชุมชนและเป้าหมายข้อที่ 17 “Partnerships for the Goals” ด้วยการสร้างความร่วมมือกับเครือข่ายและหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ รพ.สต.ชุมชนสาธิตวลัยลักษณ์พัฒนา องค์การบริหารส่วนตำบลไทยบุรี แผนกกายภาพบำบัด รพ.ท่าศาลา แผนกกายภาพบำบัด รพ.มหาราชนครศรีธรรมราช รวมถึงสำนักงานสาธารณสุขอำเภอท่าศาลาในการเข้ามามีส่วนร่วมทั้งในกระบวนการออกแบบระบบการฟื้นฟูดูแลผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียง

          ในการนี้ ผู้ช่วยศาสตราจารย์จิรพัฒน์ นาวารัตน์ ในฐานะหัวหน้าโครงการฯ ได้นำเสนอการดำเนินการและผลผลิตโครงการที่เกิดขึ้น ปี 2563 ได้แก่ การบริการทางกายภาพบำบัดแก้ไขความบกพร่องของร่างกายการจัดอบรมเชิงปฏิบัติการหลักสูตรดูแลและฟื้นฟูผู้สูงอายุ นวัตกรรมสื่อความรู้สำหรับผู้สูงอายุและผู้ดูแล และแกนนำดูแลและฟื้นฟูผู้สูงอายุที่ผ่านการอบรมและฝึกปฏิบัติ นอกจากนี้ได้นำเสนอกรอบแนวทางการดำเนินงาน กิจกรรมหลักของโครงการต่อเนื่องสำหรับปีที่ 2 และเปิดเวทีระดมความคิดเห็นเรื่องปัญหาเชิงระบบการดูแลฟื้นฟูผู้สูงอายุอย่างยั่งยืน สถานการณ์ผู้ป่วยรายเก่า และรายใหม่ จำนวน กลุ่มโรค ปัญหาด้านร่างกายและจิตใจ องค์ความรู้ นวัตกรรมด้านการฟื้นฟู (เพิ่มเติม) มาตรฐานงานของ รพ.สต.ที่เกี่ยวข้องกับด้านการฟื้นฟูผู้ป่วย (โมเดลสุขภาพ) และรูปแบบกิจกรรมข้อเสนอแนะอื่น ๆ เพื่อการพัฒนาโครงการ โดยที่ประชุมพร้อมร่วมกันเดินหน้าโครงการเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีของผู้สูงอายุที่มีปัญหาความบกพร่องทางการเคลื่อนไหว นอกจากนี้ได้ร่วมกิจกรรมดี ๆ เสริมพลังใจให้กับผู้ป่วยและญาติผู้ดูแล ลงพื้นที่เยี่ยมบ้าน พูดคุยให้คำแนะนำ และมอบของยังชีพ ทั้งนี้ คณะทำงานโครงการฯ จะรวบรวมข้อมูลและข้อเสนอแนะนำไปสังเคราะห์สำหรับการประชุมภาคีเครือข่ายและระบบการดูแลฟื้นฟูผู้สูงอายุ  ในขั้นตอนการดำเนินงานขั้นต่อไป